Klimaatverandering: donkere wolk én regenboog

De congreszaal is tot de laatste stoel gevuld met experts en adviseurs in de tuinbouw, akkerbouw en veeteelt. Reinier komt pas net op gang als de eerste bezoekers al voorzichtig een jasje uit doen, want de temperatuur loopt snel op. Niet alleen vanwege het gevoelige klimaatthema, maar ook omdat buiten ondertussen het zoveelste warmterecord van het jaar wordt gevestigd. De afgelopen zomer was de warmste ooit, met 81 warme dagen, 37 zomerse dagen en 11 tropische dagen. “Die warmterecords zijn op zichzelf geen bewijs voor klimaatverandering”, stelt Reinier, “maar de razendsnelle opwarming van seizoenen, jaren en werelddelen is dat wel. Klimaatverandering is op zich ook iets van alle tijden, maar de huidige temperatuurstijging is duizelingwekkend. Het staat ook onomstotelijk vast dat er geen andere oorzaak voor is dan de massale uitstoot van broeikasgassen zoals CO2 en methaan.”

Klimaatverandering biedt concrete kansen

“Wat betekent dit voor Nederland? Vanaf de eerste metingen in 1901 zien we dat de warmste jaren allemaal vallen in dit decennium. En 2026 ligt op koers om wereldwijd het warmste jaar ooit gemeten te worden. We kampen met watertekorten, terwijl het ook steeds harder regent. Want dat verandert niet: na elk hogedrukgebied volgt een depressie. Ze horen bij elkaar, zoals risico’s horen bij kansen. Want dat is het goede nieuws: klimaatverandering biedt concrete kansen, en daarmee solide verdienmodellen. Het is de donkere wolk en de regenboog tegelijk.”

“Er valt inmiddels 20% meer regen dan 50 jaar geleden. Dat komt doordat warmere lucht meer waterdamp bevat. Het regent dus niet vaker, maar wel heviger, met extreme buien, hagel en valwinden. De heetste dagen zijn heter, wat veel grotere hagelstenen oplevert. En tegelijk wordt de zon steeds krachtiger, mede door schonere lucht met minder roetdeeltjes. De bodem neemt daardoor minder vocht op en houdt het minder lang vast; allemaal factoren die de droogteperiodes uitvergroten. Daar komt nog bij dat de Rijn al sinds augustus grossiert in laagterecords. In de Alpen smelten de gletsjers in ijltempo. Zonder smeltwater in de zomer verandert de Rijn in een regenrivier. De waterstand daalt dan nog verder, met dramatische gevolgen voor de vrachtvaart en het zoetwaterpeil in het IJsselmeer.”

Heel Nederland werkt aan klimaatadaptatie

“Alles bij elkaar stapelen risico’s als stormschade en misoogsten zich op. Kassen zijn niet alleen kwetsbaar maar ook levensgevaarlijk voor seizoensarbeiders bij een onverwacht zware hagelbui.” Een adviseur in de zaal merkt op dat “dit jaar 50 tot 60% van het Nederlandse fruitareaal hagelschade opliep”. “Zelfs (natte) sneeuw zorgt nu vaker voor problemen”, vervolgt Reinier, “met schade aan kasconstructies tot gevolg, want natte sneeuw is zwaar.”

“De sector doet al heel veel. Tuinders slaan regenwater op. Akkerbouwers experimenteren met andere teelten op verzilte grond of natte gewassen zoals rijst. Nieuwe gentechnieken zoals CRISPR-Cas bieden mogelijkheden om gewassen snel resistent te maken tegen oprukkende ziekten en plagen uit Zuid-Europa. Heel Nederland werkt al aan klimaatadaptatie: slimmer bouwen, schaduw creëren, fossiele brandstoffen uitfaseren en allerlei innovaties om CO2 op te slaan.”

“De landbouw draagt bij aan CO2-opslag door gewassen als hennep, vlas of olifantsgras te telen voor biobased bouwen en isoleren. Dat is een verdienmodel met een potentieel wereldwijd marktleiderschap voor de agrarische sector. Ook de eiwittransitie, met meer focus op plantaardige eiwitten of kweekvlees, is een economische kans met een markt die nog wijd openligt voor visionaire ondernemers.”

Nederlandse boeren mogen trots zijn

De energietransitie is volgens Reinier niet gebaat bij het verspillen van kostbare grond aan eindeloze akkers vol zonnepanelen. "Elektrificatie is onvermijdelijk, maar leg die panelen liever op daken. Landbouw moet circulair worden, als we ook in de toekomst geen voedseltekorten willen. Er is wereldwijd onvoldoende grond voor het veevoer dat nodig is om onze vleesconsumptie te handhaven. Als we niks doen aan de veestapel, ontstaat er onherroepelijk voedselschaarste. Bijna ongemerkt is de agrarische sector al volop bezig met klimaatadaptatie. Er is geen boer te vinden die zich niet wil inzetten voor een transitie naar een houdbaar voedselsysteem – maar soms lijkt het net alsof we dat niet willen toegeven. Alsof het iets is om ons voor te schamen, terwijl het tegendeel waar is: net als de landbouwrevolutie van de jaren 60 en 70 nemen Nederlandse boeren weer het voortouw in een enorm complexe transitie. En dat is echt iets om heel erg trots op te zijn.”

Verdienmodellen voor klimaatadaptatie

Reinier ziet tenminste 6 concrete kansen voor solide verdienmodellen die allemaal bijdragen aan een duurzame landbouw en daarmee aan langjarige bedrijfscontinuïteit:

1. Natte teelten in veengebieden. Veengronden droogmalen leidt tot bodemdaling, verzilting in de kustgebieden en meer CO2-uitstoot. Proeven met rijstbouw in het Groene Hart bewijzen dat natte gewassen goed gedijen en renderen in het Groene Hart.
   
2. Slim bufferen van regenwater zorgt in combinatie met ziltminnende gewassen voor rendabele oogsten in verziltende kustgebieden.
   
3. Biobased materialen zijn de norm in nieuwbouwprojecten. Met de teelt van vezel- en isolatiegewassen zoals vlas, lisdodde, olifantsgras en stro leveren boeren de grondstoffen voor die biobased bouw- en isolatiematerialen. En met geringe aanpassingen kan de boer zijn marge verder vergroten met de verwerking van grondstof tot eindproduct.
   
4. Boeren en tuinders kunnen koolstof vastleggen in de bodem met maatregelen als niet-kerende grondbewerking, afwisselend vezel- en rustgewassen en diepwortelende vanggewassen. De opbrengsten kunnen als carbon credits worden verhandeld voor ongeveer €100 per ton CO2.
   
5. Voor de glastuinbouw biedt het opvangen van CO2 rechtstreeks uit de buitenlucht een soortgelijk verdienmodel. De ‘koolstofoogst’ kan men direct gebruiken als groeistof in de kassen en is meer leveringszeker als de industriële CO2-levering wegvalt.
   
6. De snelgroeiende markt voor plantaardige eiwitten en kweekvlees leent zich goed voor productie op het boerenbedrijf zelf en is een volwaardig verdienmodel voor veehouders die in de knel komen door de onvermijdelijke stikstofwetgeving.