"Financiële prikkels gericht op werk zijn onmisbaar voor een houdbare WIA"

De crisis in het socialezekerheidsstelsel is compleet. Dat is kort gezegd de boodschap van Marjol Nikkels tijdens de drukbezochte Avéro Achmea Masterclass De Toekomst van Inkomen. Op het podium van het Achmea congrescentrum in Zeist houdt ze haar gehoor van inkomensadviseurs voor dat een stevige financiële prikkel de enige manier is om de WIA te behouden. Na afloop stelden we 6 vragen aan de vicevoorzitter van het Register Specialistisch Casemanagement.

We zien een enorme piek in de WIA-instroom van jonge vrouwen met psychische klachten. Dat verhoogt de druk aanzienlijk, maar is natuurlijk niet het gevolg van een ontwerpfout van het stelsel.

“We hebben een stelsel dat verzuimgedrag legitimeert. In België gaan mensen na een maand al naar 60% van het inkomen. Daar is het psychisch verzuim echt een heel stuk minder. Zijn wij dan zoveel ernstiger psychisch ziek dan België? Ik geloof er niks van. Het stelsel is zowel financieel als in de uitvoering volledig vastgelopen. De uitgaven voor Sociale Zaken zijn in 6 jaar tijd met 40 miljard euro gestegen. We stevenen af op 83.000 WIA-instromers in 2026. Het UWV zit met een chronisch artsentekort en kan de keuringen simpelweg niet meer aan. Daardoor blijven mensen onterecht in uitkeringen hangen. Maar de politiek blijft weigeren om de pijnlijke keuzes te maken en schuift de rekening door naar de jongere generatie. Maatregelen zoals het verlagen van het maximumdagloon naar € 64.000,- en het samenvoegen van de WGA en de IVA zijn vrijwel onvermijdelijk om deze crisis nog te bezweren.” 

Als u carte blanche krijgt om het stelsel voor de komende 10 jaar opnieuw in te richten, wat wordt dan het absolute fundament? 

“De financiële prikkel moet volledig op werk komen te liggen, voor alle partijen. Onderzoek laat al jarenlang zien dat financiële prikkels invloed hebben op gedrag. Ook binnen de sociale zekerheid blijkt dat de hoogte en duur van inkomensbescherming van invloed zijn op verzuim- en re-integratiegedrag. Een uitkering of loondoorbetaling van 75% in plaats van 100% vanaf de allereerste ziektedag vormt een uiterst effectieve stimulans. Ons huidige stelsel, met 2 jaar loondoorbetaling, haalt de urgentie in de beginfase volledig weg. Verzekeraars doen hetzelfde met allerlei aanvullende verzekeringen. Dat zou geen punt zijn, als ze dan tenminste de verantwoordelijkheid pakten om vol in te zetten op re-integratie. Maar precies op dat punt hebben ze de afgelopen 20 jaar allemaal gefaald. In plaats van de financiële prikkel te gebruiken om mensen écht terug naar werk te begeleiden, hebben ze hun energie gestoken in een papieren werkelijkheid. Met massale aanvragen van herbeoordelingen om WGA'ers de IVA in te duwen, hebben ze de kosten afgewend, maar niets aan een oplossing bijgedragen.” 

Niet alle onderzoeken zien de oplossing in pijnprikkels. Steeds meer rapporten noemen preventie als de sleutel. Waarom komt dat zo moeizaam van de grond in het bedrijfsleven? 

“Preventie is absoluut een oplossing. Ik ben er zelfs van overtuigd dat grootschalige inzet op preventie de redding van ons haperende socialezekerheidsstelsel kan betekenen. Maar werkgevers zijn maar moeilijk te bewegen in die richting. Ze investeren bij uitval direct in re-integratie, omdat een zieke medewerker concreet geld kost. De 'preventie-euro' is abstracter en veel lastiger te verkopen. Je moet vooraf investeren zonder exact te weten wat het onderaan de streep oplevert. Werkgevers zien preventie vaak als een medisch of soft traject, terwijl de echte preventie ligt in de kwaliteit van arbeid. Werknemers zoeken waardering, zingeving en zichtbare progressie in hun werk. Faciliteer je dat goed en zet je mensen in op hun daadwerkelijke talenten, dan daalt het verzuim structureel.”

 

We zien een enorme piek in de WIA-instroom van jonge vrouwen met psychische klachten. Dat verhoogt de druk aanzienlijk, maar is natuurlijk niet het gevolg van een ontwerpfout van het stelsel.

“Nee, dat is het directe gevolg van onze prestatiemaatschappij en de keuzes die we thuis maken. Tweeverdieners financieren torenhoge hypotheken maximaal op beide inkomens. Er is nul financiële ruimte voor tegenslag. Als er dan kinderen komen of mantelzorg nodig is, proberen ze krampachtig alle ballen in de lucht te houden. Het vertragen zijn we volledig verleerd. Jongeren voelen constante prestatiedruk en de drempel om je ziek te melden is, mede door het hoge verzuim in het onderwijs, drastisch verlaagd. Soms is een vrije dag om af te schalen voldoende, maar in plaats daarvan resulteert de aanhoudende stress in langdurig verzuim. Ziekte is in die gevallen niet de oorzaak, maar een symptoom van de omstandigheden.” 

Heeft u zelf ooit de gevolgen van die druk ervaren? 

“Absoluut. Op mijn 27ste had ik een zware, politieke managementfunctie bij OHRA. De functie was te hoog gegrepen voor mij op die leeftijd. Ik kon de druk niet aan. Gelukkig signaleerde iemand dat en stuurde me naar een coach. In 6 gesprekken met haar besefte ik dat ik niet op de juiste plek zat en heb ik de stap naar het ondernemerschap gezet. Dát is de essentie van preventie. Later, toen ons gezin door omstandigheden meer zorg vroeg, stond ik voor de keuze. Omdat wij geen maximale hypotheek hadden, kon mijn man stoppen met werken en bleef ik de kostwinner. Keuzes maken doet soms pijn, maar het creëert wel de ademruimte die voorkomt dat je vastloopt.” 

Welke taak is er in deze complexe dynamiek weggelegd voor de financieel adviseur? 

“De adviseur moet opschuiven van een rekenmeester naar een strategische risicomanager. Casemanagers zijn sterk op de inhoud van een dossier, maar de financieel adviseur overziet het grote geheel. Duik in de verzuimanalyses en gebruik die data om het gesprek in de directiekamer aan te gaan. Neem geen genoegen met snelle antwoorden. De adviseur hoeft niet direct de oplossing te presenteren, maar moet de werkgever door middel van kritische reflectievragen aanzetten tot nadenken over de kwaliteit van arbeid binnen de organisatie. Vervolgens kun je doorverwijzen naar de juiste preventiedienstverleners. Die signalerende, onafhankelijke rol is onmisbaar om de WIA-instroom aan de voorkant te stoppen.”

Zoals we in juni tijdens onze masterclass Toekomst van Inkomen beloofden, organiseren we op vrijdag 25 september het Prinsjesdag Impact op Inkomen Event. We hopen dat jij er (weer) bij bent. Schrijf je direct in.