De toekomst van inkomen is niet langer publiek maar privaat

De WIA kraakt in zijn voegen. Het aantal arbeidsongeschikten blijft jaar na jaar stijgen richting de astronomische grens van meer dan 1 miljoen arbeidsongeschikten. Om het stelsel te behouden voor de toekomst zijn drastische maatregelen nodig. Voor een zaal vol inkomensadviseurs in het Achmea congrescentrum vergelijkt Dennis de Haan de WIA met een spel mikado. “Een handvol stokjes, als een complex, kwetsbaar geheel", zegt de senior financemanager Inkomensverzekeringen. “En zodra je een stokje wegtrekt, dreigt de constructie (voor een deel) in te storten.”

Volgens De Haan mag die grens van 1 miljoen arbeidsongeschikten niet worden gepasseerd. Bijval krijgt hij vanaf het levensgrote scherm achter hem. In een videoboodschap vanuit Parijs benadrukt Beleidsadviseur sociale zekerheid Walter Lammerse de urgentie. "Ik brand hier in de Notre Dame niet alleen een kaarsje voor een beter sociaal verzekeringsstelsel, maar vooral ook voor een betere uitvoering daarvan. Het chronische tekort aan verzekeringsartsen, de enorme achterstanden, de oplopende WIA-instroom en het toenemende psychische verzuim zetten het UWV zwaar onder druk".

Capaciteitstekort bij disfunctionele uitkeringsinstantie

Keynote spreker Marjol Nikkels schetst de financiële realiteit met harde cijfers. "Het stelsel is financieel en uitvoerend gecrasht", oordeelt de directeur van Sensio Opleidingen en Return Arbo. "Afgelopen jaar stegen de uitgaven van Sociale Zaken met 11 miljard euro. Ter vergelijking: de landelijke discussie over het defensiebudget ging over een verhoging van 15 miljard. Dat bedrag geven wij in het sociale domein in slechts 3 jaar extra uit".

Naast de financiële druk, loopt ook de publieke uitvoering volledig vast. Nikkels wijst op de situatie bij het UWV: "Sinds 2022 voert het UWV wegens capaciteitsgebrek veelal geen Eerstejaars Ziektewetbeoordelingen meer uit. Ze vertrouwen volledig op spontane herstelmeldingen. Dit creëert bizarre situaties. Mensen die volledig in staat zijn te werken, blijven ten onrechte in een uitkering hangen om kinderopvangkosten te besparen". Door dit soort haperingen in het systeem en een structureel artsentekort is de WIA-instroom ten opzichte van 10 jaar geleden inmiddels verdubbeld, betoogt Nikkels. Volgens onderzoek van het CPB is 31% van de stijgende instroom direct te wijten aan disfunctioneren van de uitkeringsinstantie.

Einde van het hybride stelsel

Om de crisis het hoofd te bieden, overweegt het kabinet onder meer om de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA) af te schaffen. Dat leidt op het podium tot een scherpe discussie onder experts. Volgens Maarten Trimp is de kans groot dat afschaffing van de IVA tot het einde van het hybride stelsel leidt. “De lasten voor eigenrisicodragers zullen enorm stijgen”, betoogt de portefeuillemanager verzuim- en WIA-verzekeringen. “Omdat de premies van verzekeraars dan omhoogschieten, komt de uitvoerbaarheid van het hybride stelsel zwaar onder druk te staan. Daarnaast is de IVA juist een fundamenteel onderdeel van het stelsel. Het maakt belangrijk onderscheid tussen duurzame en niet-duurzame arbeidsongeschiktheid en biedt inkomenszekerheid waar nodig".

Psychisch verzuim explodeert

Een andere grote aanjager van de WIA-crisis is de veranderende aard van het verzuim. Harry Niemeijer, manager inkomensactuariaat, ziet een zorgwekkende trend. "Bij de leeftijdsgroep van 25 tot 40 jaar komt 60% van de stijging door psychisch verzuim. Dat is fors", zegt hij met gevoel voor understatement. "Gelet op de aanhoudende werkdruk, de financiële druk op tweeverdieners met hoge hypotheken en de mentale belasting in huishoudens, neemt dit probleem op korte termijn ook niet af".

“ Een goede aanvullende verzekering elimineert onrust, verkort de verzuimduur aanzienlijk en dringt het algehele ziekteverzuim terug. ”

Edwin Vonk

Snel ingrijpen is volgens Nikkels het enige effectieve antwoord. Op basis van TNO-cijfers geeft zij aan: "Als in de 2de verzuimweek duidelijk is dat het probleem psychisch is, wacht dan niet een jaar met een interventie. Elke ziektedag kost circa € 400,-, terwijl een psychologisch coachingstraject rond de € 2.000,- kost; dat staat gelijk aan slechts 5 ziektedagen". Volgens Trimp is Achmea volop bezig met het probleem. De verzekeraar komt op korte termijn met een rapport vol praktische aanbevelingen over hoe werkgevers en adviseurs om kunnen gaan met het thema ‘mentale gezondheid van jongeren’.

Inkomenszekerheid, financiële prikkels en de rol van de adviseur

Door de geplande versobering van de publieke voorzieningen neemt de maatschappelijke rol van inkomensverzekeraars en adviseurs toe. Als gevolg daarvan ontstaat in de markt een spanningsveld tussen financiële prikkels om werknemers te activeren en het bieden van financiële bescherming via WIA-aanvullingsverzekeringen. "Een terugval naar de WIA betekent vaak een terugval naar, mogelijk, het sociaal minimum”, zegt WIA-Instituutpartner Edwin Vonk. “Daardoor kunnen mensen hun hypotheek niet meer betalen en komen ze financieel volledig klem te zitten. Hier ligt onze toegevoegde waarde. Het zijn communicerende vaten, een kwetsbare medewerker herstelt moeizamer als financiële stress overheerst. Een goede aanvullende verzekering elimineert die onrust, verkort de verzuimduur aanzienlijk en dringt het algehele ziekteverzuim terug."

Nikkels merkt op dat aanvullende verzekeringen de financiële prikkel van inkomensdaling deels teniet doen, maar is daarmee nog geen tegenstander. Ze gelooft in deze markt, “omdat je niemand een terugval tot bijstandsniveau gunt". Inkomensverzekeringen verschuiven volgens haar de financiële prikkel van de werknemer naar de private sector. Omdat verzekeraars bij deze polissen de directe schadelast dragen, hebben zij, samen met de adviseurs, een onmiskenbare prikkel en verantwoordelijkheid om maximaal in te zetten op duurzaam herstel.

De toekomst van inkomen verschuift daarmee onvermijdelijk van een overbelast publiek stelsel naar een proactieve private markt, waarin adviseurs en verzekeraars aan het roer komen te staan. Enerzijds door mensen te behoeden voor een onaanvaardbare inkomensval, en anderzijds door de regie te nemen op gebied van preventie en re-integratie.

Dennis de Haan is lid van het directieteam Inkomensverzekeren en verantwoordelijk voor het financiële deel binnen Achmea.
Marjol Nikkels is directeur van Sensio Opleidingen, vicevoorzitter van het Register Specialistisch Casemanagement en spreker over de WIA.
Walter Lammerse is expert op het gebied van sociale zekerheid bij Achmea en leverde zijn bijdrage via een videoboodschap.
Edwin Vonk is Partner WIA-Instituut en underwriter voor de grootzakelijke markt en vertaalt risicokaders naar marktconforme premies.
Maarten Trimp is binnen Achmea verantwoordelijk voor het product- en portefeuillemanagement van de verzuim- en WIA-verzekeringen.
Harry Niemeijer is manager actuariaat inkomen bij Achmea voor onder meer Avéro Achmea en overziet de collectieve WIA- en verzuim- en de individuele AOV-polissen.